|
|
BERTIJ,PIRDESUR, VEGDAME,BAVA DUZINI VE GOLA CETU BELGESELLERIMIZI DERSIM MERKEZ OTOBUS TERMINALINDE BULUNAN SERCAN BUFE DEN TEMIN EDEBILIRSINIZ...
"Vengdame" Beyite Yitikate Dersimi
VÊNGDÂME Bu bir müzikal değildir. Bir belgesel, video-müzik albüm yada benzer bir çalışma da değildir. Bu çalışma, Dersim’de tanrıya ulaşmak için inananların gönüllerinden geçen ve tanrıya ulaşmasını istedikleri dileklerini; bazen kısa bir dörtlükle, bazen uzun mısralar...la, çıplak sesi yada bağlamasıyla, cura gibi geleneksel müzik aletleriyle birlikte dillendirdikleri yaşamın tam içerisinden aktarılan sesleniştir. Bu dvd’nin içerisinde yaklaşık olarak 30’un üzerinde sesleniş yer alıyor. Toplumun farklı katmanlarından insanların farklı taleplerini hepsinin kendisine özgü bir şekilde dillendirmesine tanıklık edeceğiz. Dinsel sıfatları bulunan, Dede, Pir, Rehber ile sıradan bir annenin, bir gençkızın yada sıradan bir adamın Dersim’de tanrıya sesini ulaştırma çabası, her ne kadar özgünlük ve güncel-kişisel tonlamayla yapılsa da kuşkusuz ki binlerce yıllık bir geçmişin izlerini yinede bünyesinde barındırıyor. Dersim Kürt Aleviliğinde belirli ritüeler hariçinde insan ve tanrı arasındaki ilişkide herhangi bir formun olmaması, kişilerin istedikleri yer ve zamanda istedikleri şekilde tanrıya ibadet edip bağlılıklarını bildirme yada dileklerini seslendirmeleri bu inancı görsellik ve ses olarak daha canlı bir formata koymaktadır. “Raa Haq” ( Tanrının Yolu ) olarak tanımlanan inancın en önemli ritüellerinden birisi, Türkçe “Ayin-i Cem” olarak tanımlayabileceğimiz “Venga Haq daene” dir. “Tanrıya Sesleniş” ayini Ayin-i Cem ile benzer bir çok özellik taşısa da, temel olarak ayrı bir ritüeldir. Ayini yöneten kişi, sorun, istek ve dilekleri alır ve “haq” olarak tanımlanan kutsalın huzurunda dile getirir. Ondan aldığı yanıtı da cemaate ulaştırır. Bire bir aynı olmasa da, bizim görüntülediğimiz, kayıt ettiğimiz çalışma de genel olarak “tanrıya seslenme” dir. Biz de bu nedenle çalışmamıza “Vêngdâme” ( Ses veriyoruz ) adını verdik. Biraz da, Alevilikteki tek ibadet dilinin Türkçe olduğu tezlerine karşılık, Dersim’den bir seslenişi barındırsın istedik. Görsellikle çok oynayıp klip haline getirmeyi de doğru bulmadık, sadece insanların seslenişlerini aktarıp görsel alanda bir boşluk da bırakmak istemedik. Zaman zaman Dersim’de yaşanan özgün ritüellerden kareler yerleştirdik. Çok kısa ve öz sayılabilecek görüşleri, duaları da özgünlüğünü bozmamaya gayret ederek aralara sıkıştırdık. Türkçe yada farklı bir dile altyazıya da bilinçli olarak çevirmedik. Çünkü, kelimelere yüklenen anlamlar “altyazı” ile ifade edilemeyecek kadar, bizim anlayamayacağımız kadar derin ve farklı anlamlar barındırıyordu. Amacımız, artık neredeyse “çığlık” olarak tanımlanabilecek, çok az insanın gerçek anlamıyla yaşayabildiği bir geleneği, bir kültürü, bir inancı genel olarak Dersimli dostlarımıza duyurabilmek, bizim seslenişimizde onların da bize ses vermesini, sesimizi yükseltmeyi, güçlendirmeyi istedik. Bu nedenledir ki, ticari olarak satışı sembolize edecek ücretlendirmeye de girmedik, girmeyeceğiz. Dersim’de inanç alanında var olan bir geleneği, inanca ilişkin yaptığımız bir işte de hayata geçirip, “çıralık” karşılığında isteyen herkese ulaştırmayı hedefledik. Kaç kişi ister, bizim gücümüz ne kadarına ulaştırmaya yeter, kimin gönlünden ne kopar şimdilik elbet bilemiyoruz... Bunun çözümü internet ortamında da olabilirdi. Ancak daha önceki yüklediğimiz videolardan anladık ki, internet ortamında yer alan ve izlenen görseller hak ettiği değeri görmüyor, vakit geçirmek ve eğlenmek için genelde seyrediliyorlar. Herkesin izlemesinden ziyade, görmek, anlamak ve öğrenmek isteyenlere, nette dolaşırken rastladığı için değil, özel olarak vakit ayıranlara ulaştırmayı hedefledik. Teknik olarak Bir buçuk saat ile sınırlı tutuldu. 19 tane beyit ve 10’un üzerinde yakarış, dua, şiir ve seslenişi içeriyor. Farklı kesimlerden 5 kişinin inanca ilişkin çok kısa görüşleriyle birlikte Dersim’deki altı ziyaretten görüntüler yer alıyor. Çalışma, dv formatında çekildi DVD formatında yayınlandı. |
|
|
Bertij Belgeseli DVD Olarak Satışa Sunulmuştur. Ayrıntılı Bilgi İçin BURADAKİ linki tıklayınız
Bertij Belgesel Afişi
Afiş : Filiz Sürcan
Bertiji Ser Nusnaeni
Kürtçe- Kırmanciki – Zazaki - Zonema
Rejîsoro kırmanc Caner Cenerîk, fîlmê xoyo newe “Bertij” qedêna. Mewzûyê fîlmî heyatê domananê wareyî yo. No fîlmê dokumenterî 1 seate 46 deqayî rameno û Pilemurîye de, Koyê Helî de, çar aşme de ame çarnayene.
Caner Canerîk bi no fîlm ra wazeno ke halo giran ê şarê wareyan bimusno ra qayîtkerdoxan. Ziwanê (zonê) nê dokumenterî bi (eve) tirkî û kirmanckî ya. Fîlm de nameyê domanan bi kirmanckî yê, labelê (hama) ê domonî bese nêkenê ke bi ziwanê xo qisey bikerê. Kaykerdoxê fîlmî nê yê: Dilane (6 aşmî), Rozerîn di serre der a û Rojbêne şeş aşme der a.
Caner Cenerîk seba no fîlm nîya vano: “Dêrsim de 1938 de yew (jû) tereleyo giran ame viraştene. Bi des hezaran kesî amey qir kerdene. Êyê bînî kî rusnaybîy surgun. Des serran tepîya şarê Dêrsimî onca cêra (gêra) şî welatê xo. Serranê 1970an û darbeya 1980î de şarê Dêrsimî dejê giranî dîy. Tayê onca Dêrsim terk kerd şîy. Serranê 1990an de dewanê Dêrsimî û sûkanê kirmancanê bînan veşnayî, cêncî amey vîndî kerdene. Sebebê meselanê nîyanên ra ma zereyê ma de her wext dejî bîy, omidê ma bî vîndî. Hêvîya mina newîye ez domananê bertijan de dîye, mi coka no fîlm ant.”
Gurmancki – Kurdi – Kürtçe
Bêrtij: Di Germahiya zarokan de Dêrsim
Îstanbul, 23 Reşemî (AKnews) – Belgefilma “Bertîj” ya derhêner Caner Canerik ku jiyana zarokên koçer vedibêje hate temamkirin.
Fîlm li Dêrsimê Çiyayê Hel ê Pilemoriyê hate kişandin. Kişandina belgefîlmê 4 meh ajot û di belgefîlmê de kêşeyên koçeran, rengên kulturî yên herêmê û guhertinên ku bi demê re çêbûne bi lîstikên zarokan tên nîşandayîn.
Belgefîlm bi kurdî û tirkî hate kişandin û balê dikşîne li ser zarokên ku navê wan bi kurdî ye lê ew bi xwe kurdî nizanin û navê zarokên ku bi Tirkiye, lê bi kurdî diaxivin derdixe berçavan.
Jiyana çar zarokên ku biçûktirina wan Dîlana 6 mehî ye û yê Özgürê 12 salî, Rozerîna 2 salî û Rojbîna 2.5 salî di navenda belgefîlmê de ye. Her wiha bertildayina koçerên ku derdikevin Çiyayê Hel, dek û dolabên tucaran û zextên xwediyên zozanan derdikeve pêş.
Di belgefîlmê de muzîka kurdî ya gelêrî hatiye bikaranîn û her wiha Rozerîn Acım, Hêlin Acım, Hayri Acım, Sündüz Acım, Berfin Acım, Birayên bi navê Rojbin, Mine, Serkan, Halise û Haydar Fındık û Sebahat, Serhat, Özgür, Hayri, Selin Uç û Dilan, Şevin û Havîn rol girtin.
Derhêner Caner Canerik ji AKnewsê re got, wan xwestiye bi jiyana zarokan kêşeyên koçerên Dêrsimê nîşan bidin û domand, “Heta niha her tim Dêrsim bi şer û qetlîman hate bîranîn. Min xwest zehmetiyên ku Dêrsim dikêşe bi germahiya zarokan vebêjim.”
Caneriki got, heta niha li Dêrsimê hertim dram û êş hatine jiyandin û ev yek ji stranan bigre heta fîlman, ji pêkenokan bigre heta belgefîlman cih girtine û ev hemû bi draman hatin nîşandayîn. Di belgefîlma Kazım Öz a bi navê “Şavaklar” de zarokek li ser min gelek tesîr çêkir û wê demê min fêm kir ku pêwîstiya me bi germayî heye. Vê germahiyê jî me di zarokan de dît. Bo vê bi xweza û şertên rasteqîn ên Dêrsimê me bi zarokan ‘Bêrtijiyan’ kişandin. Ev hêviya dahatuya Dêrsimê û germahiya mirovên Dêrsimê ye û em bawarin dê herkes vê germahiyê bibîne.”
Türkçe – Tırki - Turkish
Yönetmen Caner Canerik ‘Bertîj’ belgeseli ile Dersim cografyasinda çocuklarin simsicak dünyasina taniklik ediyor.
Dersimli yönetmen Caner Canerik, yasamlari yaylada geçen çocuklarin belgesellini çekti. Yönetmen Canerik, belgesel için „Bu Dersim gelecegine yönelik umudun, Dersim insaninin sicakligina dair sevginin ve çocuk dünyasina dair herkesin bir ani bulabilecegi belgesel filmdir“ diyor? 2009 yilinda çekilen ve geçtigimiz ocak ayinda tamamlanan belgeselde hayvancilik yaparak geçimlerini saglayan Bertîjlerin çocuklarinin yasamlarini ve yayla sürecini ele aliyor. ?
6 aylik ve 14 yas arasindaki çocuklarinin yayla sürecindeki yasamlarini filmine tasiyan Canerik, Dersim’in Pêrtax (Pertek) ilçesinde ikamet eden ve hayvancilik yaparak geçinen Savaklilarin yayla ve yayla yasantilarini da dair kesitler sunuyor. ? Pêrtax Hel Dagi çivarinda 6 aya yakin bir süre kurduklari çadirlarda yasayan ve bölgede ‘Bertîj’ (Günesle Gelenler) olarak taninan ailelerin küçük çocuklari ise hayata henüz ilk adimlarini yüksek yaylalarin soguk ve zorlu kosullarinda atiyorlar. Bertij belgeseli Türkçe ve Kürtçe çekildi. Adlari Kürtçe olan çocuklarin, Kürtçe bilmedigi, adlari Türkçe olan çocuklarin ise Kürtçe konusmasi gibi film sonrasi fark edilen ilginç gerçekligi barindiran belgesel ayni zamanda Ingilizce altyazili olarak gösterilecek.? Belgeselde, en küçükleri olan 6 aylik Dilan ile 12 yasindaki Özgür gibi 7 çocugun yasamlari, en renkli kisilikleri olusturan 2 yasindaki Rozerin ile 2.5 yasindaki Rojbin’in hayatlari merkez alinarak anlatiliyor.
Rozerin ve Rojbin
Yönetmen Cenerik ‘Bertîj’’de, adeta hiç bir seyin olmadigi mekanda, plastik posetlerden bidon yapan, yarali kuzuyu sagan ya da ata binmek için dere tepe yuvarlanarak kosan, kendilerinden on kat büyük köpege tekme atmaktan çekinmeyen, kahvaltida doymadigi çayi, çadir içerisinde kimse yokken yeni bastan demlemeleri gibi onlarca küçük maceraya, çocuklarin yaraticiliklarina Rozerin ile Rojbin’in gözüyle izleyiciyle bulusturuyor. ? Yasca daha büyük olan Sebahat ve Özgür’ün altin arama mecaralari ve koyunlarin pesinde kosturmalarina ve zorluklarina taniklik edecek izleyeci. Filmde, büyükler ve yasantilari ikinci planda kalmis. Çocuklarin yasantilarini yansitmak isteyen yönetmen Canerik, kamerasini alti açiyla kullanarak bunu yapmis. Belgeselle, Dersim cografyasina çocuklarin simsicak dünyasinda çok farkli bir sekilde izleyici taniklik edecek.? Yönetmen Caner Canerik, Dersim’in ’38, ardindan ‘70’li yillardan 2000 yilina kadar geçen çatismali sürecin birçok dram ve aci yasanilan bir cografyada, sarkilardan belgesele kadar çok sayida esere temel oldugunu belirtti. Kendisinin de belgesellerinde farkli boyutlardan konuyu isledigini söyleyen Canerik, “Bir anlamda içimiz kararmisti. Var olan gerçeklikler öyle bir noktaya bizi götürüyordu ki, önümüzü göremez oluyorduk. Adim atacak mecalimiz kalmiyordu. Bizim ihtiyacimiç olan pozitif, sicak görüntülerdi... Bu sicakligi en net olarak çocuklarda görebilirdik. Bu Dersim gelecegine yönelik umudun, Dersim insaninin sicakligina dair sevginin ve çocuk dünyasina dair herkesin bir ani bulabilecegi belgesel filmdir” dedi.
|
| Toplam 2
Yazi, 1 Sayfada Gösterilmektedir. |
|
[1]
|
|
Dersim'de İklim Gazetesi
